سیما و بافت شهرهای اسلامی

توضیح

سیمای هر شهر علاوه بر این که در هر زمانی و در فرآیند از رشد و توسعه خود شکل ویژه‌ای به خود می‌گیرد به دو بخش سیمای بیرونی و سیمای درونی قابل تقسیم است: شهرهای دوره اسلامی همچون دوره پیش از اسلام از سه بخش اصلی به نام «کهندژ»، (قهندژ)، «شارستان» و «ربض» تشکیل می‌شد. علاوه بر وجود ارگ، مسجد جامع، و بازار که از خصایص ویژه و کالبدی شهرهای اسلامی است مدارس علمیه نیز از ویژگیهای منحصر این گونه شهرها است. در سیمای علاوه بر وجود ارگ، مسجد جامع، و بازار که از خصایص ویژه و کالبدی شهرهای اسلامی است مدارس علمیه نیز از ویژگیهای منحصر این گونه شهرها است. زمانی که سراغ مساجد جامع و یا بقاع متبرکه و سایر مراکز مهم مذهبی ـ فرهنگی کهن شهرهای کشورمان را می‌گیریم آنها را در کدام قسمت شهر می‌یابیم؟ حداقل آن است که در کنار گذرها و خیابانهای اصلی شهر قرار نداشته و در منظر عمومی شهرها نمودی ندارند. هنگامی که می‌شنویم مثلا میدان مرکزی زاگرب پایتخت کشور کوچکی همچون «کرواسی» که مدتی نسبتا طولانی تحت تسلط استعمار شرق و غرب قرار داشته «میدان مسجد» نامیده می‌شود24 ما در این زمینه چه جایگاهی را داریم؟ چه تعداد از شهرهای ما جهت انتخاب عناوین خیابانها و گذرهای اصلی شهر از واژه‌هایی همچون «مسجد»، «امام»، «امامزاده» و غیره بهره برده‌اند؟ آیا شایسته نیست تا مثلا خیابانی را که مسجد جامع در آن واقع است به نام خیابان مسجد جامع بنامیم و همچنین است سایر عناصر.
واژه های کلیدی: شهرهای اسلامی، اسلامی، کهندژ، ربض، شارستان، محله.