امکان سنجی دفاع مشروع در برابر پدر در فرض تعدی بر جان در فقه امامیه و حقوق ایران

توضیح

دفاع مشروع، نهادی است که به دلیل مبتنی بودن آن بر فطرت بشری از زمانی که انسان ها بر روی کره زمین شروع به زیستن کرده اند همه ملل و أقوام و تمدن ها این نهاد را به رسمیت شناخته اند، هر‌چند در مورد مبانی و مصادیق آن همواره اختلاف‌نظر وجود داشته است. در حال حاضر نهاد دفاع مشروع بیش از پیش دارای أهمیت می باشد چرا که امروزه شاهد قتل های خانوادگی و پدیده ایی به نام « فرزند کشی» می باشیم؛ از طرفی در نظام حقوقی اسلام والدین از جایگاه والایی برخوردار می باشد به گونه ایی که طبق آیات قرآن کریم و روایات صادره از أئمه اطهار(ع)، والدین دارای احترام بوده و فرزند حق هیچ گونه بی حرمتی به ایشان را نخواهد داشت. در تقابل و تعارض میان ادله دفاع مشروع و ادله لزوم احترام به والدین و معافیت پدر از قصاص، آنچه در حل این تعارض می تواند راهگشا باشد آن است که ادله لزوم احترام به والدین ناظر به مواردی است که احترام و اطاعت از والدین منجر به وقوع در معصیت و شریک قرار دادن برای خداوند متعال نشود و امکان همزیستی مسالمت آمیز میان پدر و فرزند وجود داشته باشد. در ارتباط با ادله معافیت پدر از قصاص باید گفت که این ادله ناظر به مرحله مجازات می باشد بدین معنا که پدر در صورت قتل فرزند خود صرفاً قصاص از وی منتفی خواهد شد اما سایر مجازات ها -دیه و تعزیر- همچنان به قوت خود باقی است. مضافاً آنکه ادله مزبور در مقام بیان این مطلب است که فرزند در صورت قتل عمدی پدر خود مستحق قصاص خواهد بود اما چنانچه فرزند در مقام دفاع از جان و نفس خویش یا خانواده خود اقدام به دفاع و عند اللزوم قتل پدر خود کند در اینصورت به جهت تغییر موضوع فعل ارتکابی، عنوان دفاع بر فعل فرزند صادق بوده و فرزند مستحق هیچ گونه مجازاتی نخواهد بود. در این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای و قوانین مرتبط فراهم آمده به بررسی ادله و نظرات فقهاء و حقوق دانان پرداخته و این نتیجه حاصل شده که فرزند همانند سایر أفراد جامعه قادر خواهد بود که در مواجهه با تهاجم غیر قانونی پدر خود به دفاع از خود پرداخته و ادله لزوم احترام به والدین و معافیت پدر از قصاص منصرف از موضوع بحث می باشد.
واژه های کلیدی: دفاع مشروع، احترام به والدین، قتل، تهاجم، معافیت از قصاص، والدین.