تحلیل دیدگاه مفسران نواندیش معاصر در خصوص آیه ی تعدد زوجات

توضیح

از مباحث بحث برانگیز دین اسلام، جواز تعدد زوجات است. منبع جواز این حکم آیه-ی 3 سوره‌ی نساء است. و آیه‌ی 129 همین سوره نیز مکمل آن است. این دو آیه در قرون متمادی بر اساس وسعت بخشی به تعدد زوجات، مورد تفسیر مفسران رویکرد سنتی قرار گرفته است. در حالی که خداوند با نزول آیه‌ی 3، تعدد زوجات را محدود کرده، نه اینکه آن را وسعت بخشیده باشد. اما در دو قرن اخیر برخی نواندیشان اسلامی، دیدگاههای متفاوتی نسبت به آن اتخاذ کرده‌اند. دیدگاه‌هایی که نیاز به واکاوی دارند تا میزان انطباقشان با مبانی دینی مشخص گردد. پس در این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی، و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای به نقد و تحلیل این دیدگاه‌ها پرداخته شده است. گروهی همچون عبده و قاسمی به جواز نسبی آن قائلند. مهمترین دیدگاه آنها این است که جز در موارد ضروری، تعدد زوجات مجاز نیست. اما ضرورت شرط پذیر نیست و کارکرد آن در جایی است که حکم حرمتی را به مباح تبدیل سازد؛ ولی در آیه‌ی 3 سوره‌ی نساء تعدد زوجات مشروط به عدم ترس از برقراری عدالت شده و اباحه‌ی آن، مانع ایجاد شرایط اضطراری است. برخی نیز همچون ابوزید به منع مطلق آن قائل‌اند و بر اساس اعتقاد به تدریجی بودن احکام، آیات تعدد زوجات را مشمول تاریخ مندی متون می‌دانند و معتقدند که چون حکم تعدد زوجات دیگر با شرط عدالت سازگار نیست، پس نسخ شده و دیگر اعتباری ندارد. اما اعتقاد به نسخ مکرر احکام قرآن با تغییرات زمان، چیزی جز تحریف دین در پی نخواهد داشت. همچنین این دیدگاه با مفاد آیات 3 و 129 سوره‌ی نساء منطبق نیست. زیرا آیه‌ی 3 حکمی که شامل حداقل و حداکثر حکم است، بیان کرده و آیه‌ی 129 نیز با وجودی که از عدم امکان عدالت قلبی سخن گفته؛ مطلبی دال بر نسخ حکم بیان نکرده است.
واژه های کلیدی: تعدد زوجات، آیه ی 3 سوره ی نساء، آیه ی 129 سوره ی نساء، مفسران نواندیش معاصر.