ماهیت و قلمرو معاشرت بالعرف بین زوجین از منظر فقه امامیه و حقوق ایران (فایل منبع موجود نیست)

توضیح

خانواده از بنیانی ترین نهادهای اجتماعی است که سلامت آن بر دیگر اعضایش و در نهایت بر آحاد جامعه تأثیر می گذارد. یکی از سیاست های قرآن کریم در نظام حقوقی خانواده، تحقق اصل معاشرت بالعرف در بین اعضای خانواده است. برای تحقق این اصل در خانواده باید حوزه معنایی و قلمرو معاشرت بالعرف از منظر فقهی و حقوقی تبیین و بررسی شود. حُسن معاشرت که یکی از مفاهیم اساسی در روابط خانوادگی است، بر تعاملات سازنده، اخلاقی و مبتنی بر احترام متقابل بین زوجین تأکید دارد. این مفهوم ریشه در آموزه‌های اسلامی دارد و به ‌طور خاص در آیات قرآن، از جمله آیه 19 سوره نساء : «وَ عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ...؛ و با ایشان(زنان) به شایستگی رفتار کنید.»و روایات متعددی ازپیامبراکرم (ص) واهل بیت(ع)مورد توجه قرار گرفته است. در آیه 19 سوره نساء، واژه "عاشروهن" به معنای برقراری معاشرت و تعامل است و به حسن رفتار زوجین اشاره دارد.معاشرت از باب مفاعله از مفاهیم و تعریف‌های اجتماعی و دو سویه است.معاشرت مردان با مردان، معاشرت زنان با زنان و معاشرت مردان با زنان در جامعه و معاشرت مردان با زنان در خانواده. اگر با دید و معنای معاشرت مردان با زنان در خانواده مورد بحث و بررسی باشد، تنها ملاک رفتاری، مردان نیست بلکه زنان نیز در این رفتار مؤظف هستند. در دید کلی می توان گفت هر دو به یک اندازه نسبت به روابط خانوادگی و زناشویی سهیم هستند.در تفسیر المنار آمده است: در مفهوم «معاشرت» مشارکت و برابری نهفته است؛ یعنی مردان با زنان بر اساس متعارف رفتار کنند و زنان نیز می‌باید با مردان بر پایه معروف معاشرت داشته باشند .واژه "بالمعروف" به معنای رفتار براساس اصول اخلاقی، انصاف و احترام است لذا می توان معروف با پیشوند معاشرت را شیوه ی رفتاری پسندیده از منظر عقل و شرع توصیف کرد. این آیه به عنوان یک الگوی رفتاری برای زوجین مطرح می شود و می تواند به بهبود روابط زناشویی و کاهش تنش ها کمک کند. این آیه، نه تنها به ابعاد اخلاقی زندگی زناشویی می پردازد، بلکه به عنوان یک اصل فقهی و قانونی، در تعیین حقوق و وظایف زوجین در نظام های فقهی و حقوقی نیز مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، در نظام حقوقی ایران که مبتنی بر فقه اسلامی است، اصل حُسن معاشرت در مواد مختلف قانون مدنی گنجانده شده است. به‌عنوان نمونه، ماده 1103 قانون مدنی تأکید می‌کند که "زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگرند." این اصل حقوقی به دنبال حفظ و تقویت روابط خانوادگی و جلوگیری از فروپاشی بنیان خانواده در قانون مدنی ذکر شده است. در جامعه امروز، روابط بین زوجین تحت تاثیر عوامل مختلف اجتماعی و فرهنگی قرار دارد. بررسی مفهومی و فقهی معاشرت بالمعروف می تواند به درک عمیق تری از حقوق و وظایف زوجین کمک کند و به بهبود کیفیت زندگی زناشویی منجر شود. هم چنین معاشرت نیکو بین زوجین، نقش اساسی در استحکام خانواده و پیشگیری از بروز مشکلات اجتماعی و خانوادگی دارد. این موضوع به ویژه در جوامع اسلامی که خانواده ها از اهمیت ویژه ای برخوردارند، حائز اهمیت است. بنابراین، با وجود ابهام در تعریف حسن معاشرت و مشخص نبودن دامنه و گستره آن، مفهوم مورد نظر نمی تواند معیار مشخصی برای سنجش رفتار شایسته و نیکو برای زوجین و تداوم زندگی آنها و پیاده سازی اهداف الهی که در قرآن آمده است، باشد و در حقوق نیز حسن معاشرت بین زوجین که در ماده ی 1103 به منظور تحکیم خانواده آمده، نیاز به تعریف و مشخص کردن مصادیق دقیق دارد و باید بررسی شود کدام حسن معاشرت شامل ضمانت اجرا می شود. حال با وجود اهمیت بالای حُسن معاشرت در فقه و حقوق، اجرای عملی این اصل در روابط زوجین با چالش‌های متعددی مواجه است، از جمله: در برخی موارد ممکن است تعارضاتی بین برداشت های فقهی و قوانین موجود در حقوق ایران وجود داشته باشد. این تعارضات می تواند به ایجاد سردرگمی در اجرای حقوق زوجین منجر شود. هم چنین تفاوت های فرهنگی و اجتماعی در جوامع مختلف می تواند بر نحوه برداشت از معاشرت بالمعروف تاثیر بگذارد. این اختلافات ممکن است به چالش هایی در فهم و اجرای حقوق زوجین منجر شود. این پژوهش قصد دارد به تفصیل به بررسی و تبیین ماهیت حسن معاشرت در فقه و حقوق و تعیین قلمرو آن به روش توصیفی_تحلیلی بپردازد. پژوهش مورد نظر با هدف تبیین معنا و ماهیت معاشرت به معروف که در قرآن و به تبع آن در فقه و حقوق آمده، انجام خواهد شد. هم چنین گستره و دامنه و قلمرو آن در فقه و حقوق نیاز به تبیین و تفسیر دارد تا مصادیق معاشرت بالعرف تحلیل و دسته بندی شوند.
واژه های کلیدی: معاشرت بالمعروف، زوجین، فقه امامیه، حقوق.