نظارت بر قدرت در مردم سالاری دینی

توضیح

روح حاکم بر رویکردهای اندیشه سیاسی اسلام به خصوص در عالم تشیع و بستر شکل گیری انقلاب اسلامی مؤید دغدغه جدی نسبت به طغیان و سرکشی اهل قدرت و ضرورت نظارت بر قدرت سیاسی دارد و اهتمام نظریه مردمسالاری دینی به نظارت بر همه ارکان قدرت مفروض است. ارائه تصویر دقیق تری از رویکردهای نظریه مردمسالاری دینی در خصوص نظارت برارکان قدرت سیاسی، مکشوف ساختن ابهامات، نارسائی ها و دشورای های نظری و حقوقی آن و مألاً تقویت ادبیات نظریه مردمسالاری دینی در این عرصه، از اهداف این تحقیق است. تحقیق در تدارک پاسخ برای پرسشی دقیق در این عرصه است که کم و کیف رویکردهای مرتبط با نظارتِ بر ارکان و اجزاءِ اصلی قدرت سیاسی و به طور مشخص جایگاه رهبری کشور در نظریه مردم سالاری دینی، امکانِ این نظارت را چگونه فراهم می سازد؟ بدین منظور، نظارت بر قدرت در مردمسالاری دینی، با تکیه بر بررسی های کتابخانه ای بر اساس تحقیقات پیشین و نقطه نظرات و مواضع آرشیو شده شخصیت های مطرح در حوزه انقلاب اسلامی، مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است. در این تحقیق، پس از یادآوری گذرای امهات مفهوم مردم سالاری دینی و سپس مراد از نظارت بر قدرت در ادبیات حوزه سیاسی، با جستجو در تاریخ اسلام و مبانی اندیشه سیاسی اسلام و بعلاوه ادبیات حوزه انقلاب اسلامی، آثار مترتب بر قدرت سیاسی از جمله قدرت سیاسی در حال اعمال اقتدار به نام دین، بررسی و ضرورت های نظارت بر قدرت، حتی از نوع دینی آن ( در غیبت معصوم) بدست آمده و بعلاوه در همین روند، ناکافی بودن نظارت درونی به معنای مراتب تقوی و پرهیزکاری صاحبان قدرت مکشوف شده است. سپس رویکردها و مؤلفه های موجود در مبانی پیش گفته که امر نظارت بر قدرت را توجیه و یا تحصیل می نماید بررسی و ارائه شده است. در فرازهای بعدی، موضوع به طور خاص در مورد رأس هرم قدرت سیاسی یعنی مقام رهبری مورد بررسی قرارگرفته و از این رهگذر ضمن اینکه، برخی دشواری ها و تفاوت های موجود در این عرصه روشن شده، ظرفیت های قابل توجه و قابل اتکاء برای تحقق این نظارت بدست آمده است. یافته های این تحقیق، ضمن آنکه امکان قلب محتوای مؤید نظارت دینی را بمرور زمان در مردمسالاری دینی متصور می داند، لکن مولفه های مؤید مهمی که در مردمسالاری دینی در باب تحدید قدرت و بعلاوه نقش مردم ارائه شده است را مستعد و بلکه قادر بر پیگیری جدی نظارت بر قدرت در عرصه مردم سالاری دینی می داند. بعلاوه تکیه گاه مهم نظارت بر قدرت در ادبیات اندیشه سیاسی اسلام، یعنی موضوع نظارت درونی را در دوران غیبت معصومین علیهم السلام، لازم اما ناکافی و غیر قابل اتکاء بر می شمارد و بر ضرورت کاربست مؤلفه های نظارت بیرونی، تأکید می کند و مؤلفه های نظارت بیرونی پیش بینی شده در دامنه موضوع بحث را ارائه می نماید. در نهایت موضوع در مدل تعیّن یافته نظریه مردمسالاری دینی؛ یعنی در قانون اساسی جمهوری اسلامی بررسی و مؤلفه های این چارچوب، برای نظارت بر قدرت، همراه با شبهات و نارسائی های آن بر شمرده شده که مؤید امکان هایی قابل قبول برای نظارت بر قدرت و احیاناً جز آن است. بستر سازی نظری تمام کننده برای رفع نارسائی ها و شبهات پاسخ نیافته در این تحقیق راه نرفته ای است که می تواند وجهه همت و اراده تحقیقات بعدی در این عرصه قرار گیرد.
واژه های کلیدی: قدرت سیاسی، مردم سالاری دینی، نظارت بر قدرت، نظارت بر رهبری.