اهدای جنین در فقه فریقین و حقوق ایران

توضیح

تلاش های گسترده پزشکان و متخصصین علم جنین شناسی جهت درمان ناباروری، ابداع و کشف شیوه های نوینی را برای رفع این معضل سبب شده است. یکی از این شیوه ها، شیوه اهدای جنین می باشد. در این روش بعد از تهیه سلول های جنسی زن و مرد، آنها را در محیط آزمایشگاه در مجاورت همدیگر قرار می دهند تا عمل لقاح انجام پذیرد. بعد از لقاح و شروع مرحله تکثیر سلولی، به فاصله دو روز از تاریخ لقاح یعنی تقریبا در زمان 4-8 سلولی، آن را به رحم زن متقاضی منتقل می کنند. در ایران اولین گام در جهت حل مشکل کسانی که توان باروری طبیعی نداشته و راه حل فرزند دار شدن را در استفاده از جنین های اهدایی دیگران می دانند، با تصویب قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور در تابستان 1382 برداشته شد. قانونی که به رغم جنبه های مثبت و ارزنده آن، نتوانسته است به خوبی ابعاد و آثار حقوقی رویداد مذکور را تبیین نماید و در مقایسه با قوانین موضوعه کشورهای پیشرفته دچار نواقص و کاستی های فراوانی است. ایرادات و ابهامات موجود پیرامون قانون مذکور از یک سو و چالش های احتمالی میان اهداءکنندگان و اهداءگیرندگان جنین و طفل حاصل از جنین اهدایی و سردرگمی و ناتوانی دادگاه ها و مراکز درمانی در ارائه پاسخ توجیه کننده به اهداءکنندگان و دریافت کنندگان جنین از سوی دیگر موجب گردید که تحقیقی جامع در این زمینه ضروری به نظر برسد. این نوشته به صورت کتابخانه ای و توصیفی- تحلیلی انجام شد و با تکیه بر منابع و مآخذ معتبر پزشکی، فقهی و حقوقی مربوط به بحث و همچنین با استناد به مواد قانونی و تحلیل و بررسی آنها سعی در تفهیم و تبیین مطالب مورد نظر داشته ایم. تشریح مسائل و موضوعات پزشکی مساله اهدای جنین از اهمیت فراوانی برخوردار است. از نظرات و فتاوای فقهاء اینگونه بر می آید که برخی از آنان، به خوبی با جنبه پزشکی این موضوع آشنایی ندارند و باید توسط متخصصین امر به خوبی توجیه شوند. تولید، انتقال و اهدای جنین با توجه به نظر بیشتر فقهاء عملی مجاز و مشروع بوده و بر همین اساس قانونگذار اقدام به وضع قانون نموده است. همچنین طفل حاصل از جنین اهدایی به لحاظ ژنتیکی به زوجین صاحب اسپرم و تخمک که همان اهداءکنندگان جنین هستند، منتسب می باشد و هیچ گونه رابطه نسبی واقعی بین فرزند حاصل و اهداءگیرندگان جنین وجود ندارد. زیرا عنوان «نسب» یک اعتبار صرف و قراردادی نیست تا بتوان با وضع و تدوین قانون، رابطه شخص را از منشأ ژنتیکی اش جدا نمود، بلکه عنوان «نسب» دارای منشأ تکوینی، واقعی و طبیعی است. بنابراین همانند اقارب نسبی، بین صاحبان جنین و فرزند حاصل، رابطه توارث، محرمیت و سایر آثار و احکام حقوقی نسب برقرار می شود.
واژه های کلیدی: ناباروری، اهدای جنین، جنبه های پزشکی، احکام فقهی، آثار حقوقی آن.