بررسی فقهی و حقوقی ترک فعل، در تحقق قتل

توضیح

با اینکه بیشتر جرم ها با انجام فعل اتفاق می‌افتد، امروزه جرایم ترک فعل نیز رو به افزایش است. قتل ناشی از ترک فعل، از نظر اخلاقی در فقه و حقوق ایران امری مذموم و ناپسندیده است که همواره مورد توجه قانون‌گذار بوده است. اکثر فقها بر‌آنند که قتل ناشی از ترک فعل برای تارک فعلف از روی عمد و در فرض توانایی، ضمان‌آور است؛ فقها قتل ناشی از ترک فعل را در ذیل، قواعد فقهی همچون قاعده لاضرر، احسان و تسبیب مورد مطالعه قرار داده‌اند و اقوال مختلفی در این خصوص ارائه داده‌اند. اما با‌توجه به تحولاتی که در ادوار قانونی که در حقوق ایران به‌وجود آمده است، هیچ‌گونه مقرراتی در زمینه مسئولیت کیفری تارک فعل به صورت شفاف و واضح وجود نداشت. بعد از این قانون جرایی تغییراتی کرد و در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در ماده 295 ، 292، 291 در زمینه قتل ناشی از ترک فعل قوانینی وضع نمود و به نقص قوانین قدیمی خاتمه داد. اما در این خصوص باید بیان کرد که در این ماده امکان تحقق هر سه نوع جنایت عمد، شبه عمد و خطای محض را با ترک فعل پذیرفته است. اما در عمل بیشتر جنایاتی با ترک فعل واقع می‌شود که از نوع شبه عمد تقصیری باشد. بنابراین پرسشی مطرح می‌شود که آیا امکان تحقق قتل عمد، خطای محض است یا شبه عمد به واسطه‌ی ترک فعل وجود دارد یا خیر؟ همچنین ترک فعل در تحقق قتل از منظر فقه و حقوق چگونه است؟ که بعد از پاسخ‌دهی به این سوالات نتایج نشان داد که بین فقها و حقوق‌دانان اختلاف نظر وجود دارد. اما دیدگاه مشهور فقها و حقوق‌دانان این است که ترک فعل زمانی باعث مسئولیت کیفری می‌شود که که فعل ترک شده مسبوق به فعل مثبت باشد یا وظیفه قانون برای ترک کننده ی آن باشد. و همچنین از دیدگاه قانون مشخص شد که محسوب شدن ترک فعل به‌عنوان رکن مادی جنایت، منوط به حصول شرایطی است که این شرایط سبب ایجاد جنایت یا نتیجه ی مجرمانه می‌شود.در نتیجه علی رغم این که قانونگذار امکان تحقق جنایت به واسطه ی ترک فعل در جنایت خطای محض را پذیرفته،فقط در جنایت عمدی و شبه عمدی امکان تحقق وجود دارد
واژه های کلیدی: فعل، ترک فعل، قتل عمد، شبه عمد