مقایسه جایگاه عقل در اصول فقه امامیه و اهل سنت

توضیح

از آنجائی که خرد ورزی بشر چراغ علم ومعرفت را درهمه حوزه ها روز به روز درخشنده تر وتابنده ترمی نماید وایجاب می کند تا درشرایط کنونی رشد روز افزون عقلانیت جایگاه عقل درپرتو احکام مورد توجه همه جانبه صورت گیرد، لذا برخود لازم دانستم تا نقش عقل دراستنباط احکام ازدیدگاه مذهب شیعه و اهل سنت رامورد بررسی قراردهم.‌ پژوهشگر در این نوشتار می خواهد بداند که آیا عقل دراستنباط احکام ازدیدگاه مذهب شیعه و اهل سنت نقش دارد یاخیر؟ وتوانائی وکارائی عقل ‌‌درفهم احکام شرع را بصورت فراخ وگسترده مورد بررسی قرار داده، تابه وضاحت ثابت نماید که بدون یاری جُستن از رهنمائی های عقل نمی توان به حقیقت شریعت الهی رسید.‌ عقل در استنباط احکام شرعی دو نقش استقلالی و غیراستقلالی دارد. به اعتبار نقش استقلالی درکنار کتاب وسنت واجماع منبعی مستقل می باشد و به لحاظ کاربرد غیر استقلالی ابزار استنباط احکام از سایر منابع شمرده می شود.‌ عقل نزد علماء شیعه کاربرد استقلالی داشته وبعنوان سومین منبع مُستنبط احکام شرع محسوب می شود.‌ اماعقل نزد علماء اهل سنت کاربرد استقلالی نداشته لذا منبع محسوب نگردیده وحُجّت نیست، بلکه ابزار فهم، کاشِفْ ومُظهِر احکام شرع محسوب می شود؛ نه مُثبِت ومُستنبِط ویابه عبارت دیگرعقل ابزار تفسیر احکام است نه منبع ومصادر احکام شرع.‌
واژه های کلیدی: عقل، قاعده ملازمه، استنبا، احكام شرعی، دلیل عقلی.